Du er den forste kvinne

Beskrivelse

Pa www.allkunne.no har Anne Berit Klungsoyr denne presentasjpnen av Lars Berg:

Lars Berg

Lars Kornelius Edvard Berg var laerar og forfattar. Han var motstandsmann og krigsfange under andre verdskrigen. Berg tok initiativ til skipinga av Halogaland Teater.
Lars Berg var fodd pa Kvaloya i Hillesoy i Troms 16. mai 1901 og doydde 11. januar 1969. Han fekk utdanning ved folkehogskulen Solhov i Lyngen i 1918 og ved Tromso laerarskule i 1919–22. Han var laerar i Bo i Vesteralen i 1922–23, dernest i Orsta i 1923–24 og i Hillesoy i heile ti ar fram til 1934. Deretter var han forfattar pa heiltid i hovudstaden i seks ar, fram til 1940. Berg var laerar i Tromsoysund fra dette aret, og der heldt han fram som skulestyrar etter krigen og til 1967.

I byrjinga av 1930-ara var Berg varaordforar (representerte Arbeidarpartiet) i Hillesoy kommune. Under andre verdskrigen vart han motstandsmann, og han vart arrestert i 1942. Etter kvart kom han til Grini, der han sat fengsla fram til freden i 1945.

Berg var med pa a stifte ungdomslaget Soleia og var ei tid formann. Halogaland laerarmallag og Noregs laerarmallag vart stifta 1932 og 1934, med Berg som formann begge stader. I 1947 var han aktiv under Maltinget i Troms med «Framlegg til skriftform i nynorsk for Troms fylke». Han arbeidde for utvikling av nordnorske utdannings- og kulturtilbod. Den tidlegare krigsfangen var raus nok til avduke ein byste av den kontroversielle og tyskvenlege nordlandsforfattaren Knut Hamsun pa Hamaroy i 1961.

Berg debuterte med romanen Men det var det ingen som visste i 1934, og han skreiv i alt 12 romanar, fleire noveller, mellom anna i Arbeidermagasinet, og nokre skodespel. Ei diktsamling og ei novellesamling kom posthumt i 2001. Berg skreiv eit lettfatteleg sprak og tok utgangspunkt i nordnorsk royndom. Han retta sokjelyset mot tabuomrade som seksualitet og undertrykkande sosialisering. Andre verdskrigen sette ein mellombels stoppar for Bergs forfattargjerning. Han dreiv sidan vekselbruk mellom skule og skriving.

Undertrykking og frigjering
Berg kom til Oslo i 1933 og fekk ein posisjon i det litteraere miljoet. Han markerte seg mellom dei radikale forfattarane som kjempa mot nazismen. I intellektuelle krinsar var dei opptekne av ulike former for undertrykking og urett mot menneskeverdet. Seksuell opplysning vart oppfatta som ein av mange faktorar i arbeidet for eit betre samfunn. Dette sette preg pa mykje av den radikale litteraturen som vart skriven, saerleg i 1930-ara.

Psykoanalytiske teoriar om fortrengd seksualitet var eit sentralt interessefelt, og Berg tok opp slike tema i romanane sine. Berg skreiv og dramatikk, og i 1959 vart skodespelet Maria, om ei vanskelegstilt ungjente, sett opp ved Det Norske Teatret. Berg skreiv dessutan eit skodespel om den nordnorske diktarpresten Petter Dass i 1967, oppfort i 1984 ved Halogaland Teater.

Nordnorsk engasjement
Berg hadde sjolv ivra for a skipe teater i den nordnorske landsdelen, og Halogaland Teater vart opna i 1971. Han sag eit nordnorsk kulturtilbod som ei motvekt til fraflytting og som eit viktig ledd i regional utvikling av det nordnorske samfunnet. Berg interesserte seg sterkt for forholdet mellom kultur, sprak og sjolvkjensle, og han meinte at eit nordnorsk teater var viktig for ei positiv utvikling av den nordnorske identiteten.

Berg var ein framsynt pedagog. Han var oppteken av skriveopplaering med utgangspunkt i dialektbruk for «skriving pa talemalets grunn» vart ein vanleg metode i norskundervisninga. Berg var overtydd om at nynorsk hovde best som undervisningssprak i nordnorsk skule. Han arbeidde for ein ABC pa nynorsk som skulle spegle eit gjenkjenneleg nordnorsk miljo. Ideen vart ikkje realisert.

Berg engasjerte seg og i sporsmal om utdanningstilbod pa hogare niva. Han var mellom dei som gjekk aktivt inn for eit nordnorsk universitet i Tromso, som eit viktig ledd i eit regionalt danningsprosjekt.

Tilleggsinformasjon